อาหารสายยาง การให้อาหารทางสายยาง (Tube Feeding)

อาหารสายยาง การให้อาหารทางสายยาง (Tube Feeding) ตามปกติคนเราได้รับสารอาหารต่างๆ จากการกิน หากเกิดกรณีที่ไม่สามารถรับประทานอาหารทางปากได้ อันอาจเนื่องจากความรู้สึกเบื่ออาหาร เจ็บป่วยอย่างรุนแรง มีปัญหาการกลืน ระบบทางเดินอาหารไม่สารถทำงานได้ตามปกติ หรือหมดสติไม่รู้สึกตัว ก็อาจส่งผลให้ร่างกายได้รับพลังงานและสารอาหารไม่เพียงพอกับความต้องการ ส่งผลถึงการเกิดภาวะทุพโภชนาการ

ในกรณีนั้นจึงจำเป็นต้องมีการให้อาหารรูปแบบของเหลวเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร โดยผ่านสายยางหรือสายให้อาหาร สูตรอาหารทางสายยางแบ่งออกเป็น 3 สูตร ดังนี้

1. สูตรน้ำนมผสม (Milk based formula) อาหารสูตรนี้ใช้นมและผลิตภัณฑ์จากนมเป็นส่วนผสมสำคัญ ประกอบกับส่วนผสมอื่น เช่น น้ำตาล น้ำมันพืช ไข่ เพื่อให้ผู้รับประทานได้รับสารอาหารเพิ่มขึ้น โดยสัดส่วนของวัตถุดิบที่น้ำมาใช้จะขึ้นอยู่กับพลังงานและสารอาหารที่แพทย์กำหนด อาหารที่ให้พลังงาน 1 kcal/ml จะมีความเข้มข้นที่พอเหมาะและไหลผ่านสายให้อาหารได้ดี ในกรณีที่ต้องการอาหารพลังงานสูง นักกำหนดอาหาร (Dietitian) สามารถดัดแปลงสูตรอาหารตามความเหมาะสมได้

2. อาหารสูตรน้ำนมผสมเป็นอาหารสูตรที่เตรียมง่าย ใช้เวลาน้อย เหมาะสำหรับผู้ป่วยเด็กมากกว่าผู้ใหญ่ เนื่องจากมีส่วนประกอบของนมเป็นหลัก มักจะก่อให้เกิดอาการท้องเสียสำหรับผู้ใหญ่ที่ไม่ได้ดื่มนมมาเป็นระยะเวลานาน และไม่มีน้ำย่อยน้ำตาลแลคโตส (Lactose) แล้ว

ตัวอย่าง อาหารสูตรน้ำนมผสม
ส่วนประกอบ ปริมาณ(กรัม)
นมผง 30
นมพร่องมันเนย 40
ไข่ไก่ 200
น้ำตาล 100
เติมน้ำต้มสุกให้ครบ 1,000 มิลลิลิตร

คุณค่าอาหารสูตรน้ำนมผสม
พลังงาน 1,000 กิโลแคลอรี (1 kcal/mL)
โปรตีน 37-50 กรัม (15-20%)
ไขมัน 37-50 กรัม (30-35%)
คาร์โบไฮเดรต 33-39 กรัม (50-60%)

– สูตรปั่นผสม (Blenderized formula) อาหารสูตรนี้มีคุณค่าทางสารอาหารครบถ้วน ใช้วัตถุดิบจากอาหาร 5 หมู่ ประกอบด้วยเนื้อสัตว์ ผัก ผลไม้ น้ำตาล และไขมัน นำมาทำให้สุก แล้วปั่นผสมเข้าด้วยกัน จากนั้นจึงกรองเอาส่วนที่ปั่นไม่ละเอียดออก เพื่อให้อาหารสามารถไหลผ่านสายให้อาหารได้ ปริมาณวัตถุดิบขึ้นอยู่กับความต้องการพลังงานและสารอาหารของผู้ป่วยแต่ละราย ตามที่แพทย์กำหนด

– อาหารสูตรปั่นผสมเหมาะสำหรับผู้ใหญ่ เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาการแพ้นมวัว (Lactose intolerance) สามารถปรับเปลี่ยนวัตถุดิบได้ ขึ้นอยู่กับความสะดวกในการจัดเตรียม แต่สุดท้ายแล้วจะต้องได้คุณค่าครบถ้วนตามที่แพทย์กำหนด โดยเฉพาะคาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน

ตัวอย่าง อาหารสูตรปั่นผสม

ส่วนประกอบ ปริมาณ(กรัม)
ฟักทอง 100
กล้วยสุก 100
น้ำตาล 100
ไข่ไก่ 350
เติมน้ำต้มสุกให้ครบ 1,000 มิลลิลิตร

คุณค่าอาหารสูตรน้ำนมผสม
พลังงาน 1,000 กิโลแคลอรี (1 kcal/mL)
โปรตีน 37-50 กรัม (15-20%)
ไขมัน 33-39 กรัม (30-35%)
คาร์โบไฮเดรต 135-150 กรัม (50-60%)

สูตรสำเร็จ (Commercial formula) อาหารสูตรนี้ผลิตจากโรงงานอุตสาหกรรมการผลิตอาหารมีสัดส่วนที่เป็นมาตรฐาน ให้คุณค่าสารอาหารแตกต่างกันตามรายละเอียดที่ระบุไว้ที่ภาชนะบรรจุ มีทั้งชนิดผงและน้ำ สามารถนำไปละลายน้ำตามสัดส่วนที่กำหนด หรือเปิดภาชนะบรรจุก็ใช้ได้ทันที

แบ่งเป็น 5 สูตรตามสารอาหาร ดังนี้

1. สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากนม (Milk-protein base formula) ใช้นมเป็นแหล่งโปรตีน มักเป็นนมสด (Whole milk) หรือนมขาดมันเนย (Non-fat milk) มีลักษณะเป็นผง

2. สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากถั่วเหลือง (Soy-protein base formula) ใช้ถั่วเหลืองเป็นแหล่งของโปรตีน (Soy Protein Isolate) มีลักษณะเป็นผง

3. สูตรอาหารที่มีโปรตีนจากนมและถั่วเหลืองผสมกัน (Milk and soy-protein base formula) ใช้ทั้งนมและนมถั่วเหลืองเป็นแหล่งของโปรตีน มีทั้งชนิดผงและชนิดน้ำ

4. สูตรอาหารที่มีโปรตีนขนาดโมเลกุลเล็ก (Protein hydrolysate) เป็นสูตรนมที่นำโปรตีนมาย่อยสลายด้วยเอนไซม์ส่วนหนึ่งให้มีขนาดเล็กลงเป็นสายโมเลกุลสั้นๆ เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่แพ้โปรตีนจากทั้งนมวัวและนมถั่วเหลือง

5. สูตรอาหารที่มีโปรตีนอยู่ในสภาพกรดอะมิโน (Amino acid-based formula) เป็นสูตรนมที่มีโปรตีนซึ่งผ่านกระบวนการย่อยเป็นกรดอะมิโน ร่างกายสามารถดูดซึมนำไปใช้ได้ทันที